Bastaard

In Nocturne, de tweede aflevering van het tweede seizoen Endeavour, lost rechercheur Endeavour Morse in de jacht op een loslopende moordenaar ook een seriemoord van een eeuw geleden op. De moord op de genealogisch onderzoeker in 1966 en die op de familie Blaise-Hamilton in 1866 zijn met elkaar verbonden. Pas aan het eind van de anderhalf uur durende detective wordt duidelijk hoe.

Het boek is in detectiveseries nogal eens de sleutel tot de oplossing van de moord. In Law and Order was het een vingerafdruk op de kaft. In Lewis bood een wanordelijke boekenkast uitkomst.

De jonge Morse vindt op de bespookte zolder van de Blaise-Hamiltons een negentiende-eeuwse Bijbel. Marginalia wijzen hem in de richting van motief en dader. De inhoudsopgave blijkt te zijn beklad. Met ferme potloodstrepen heeft de vorige eigenaar Deuteronomium 23.2 omkaderd:

Geen bastaard zal in de vergadering des HEEREN komen; zelfs zijn tiende geslacht zal in de vergadering des HEEREN niet komen.

In 1866 kon de onechte zoon van Blaise-Hamilton, door zijn vader nooit erkend, het geluk en het fortuin van zijn familie niet langer dulden. De bastaard legde ze om, reconstrueert Morse.

Een nakomeling van de bastaard rook geld. De stamboomonderzoeker zou roet in het eten gooien. Die moest ook dood. De afstammeling blijkt erfelijk belast.

Hymn book

Drie films van Alfred Hitchcock achter elkaar: een middag van moedwil en misverstand. In The Lady Vanishes uit 1938 verdwijnt een oud dametje aan boord van een trein, passagiers en bedienden zitten in het complot, maar de knappe Miss Iris Henderson zal het mysterie ontrafelen.

Vertrouw nooit een non op hoge hakken.

In The 39 Steps uit 1935 wordt de onschuldige, goedgeklede zakenman Richard Hannay verdacht van moord op een spionne. Achtervolgd door de politie duikt hij een nacht onder bij een boerenpaar. De boer gelooft niet in de onschuld van Hannay, maar de boerin helpt hem ontsnappen via de achterdeur. Zij geeft hem de donkere overjas van haar echtgenoot, zodat Hannay in de duisternis kan verdwijnen.

De onschuldige zakenman wendt zich tot het laatste contact van de spionne: een gerespecteerde professor, die toevallig net de verjaardag van zijn dochter viert. Een heel huis vol. De plaatselijke sheriff drinkt ook een glaasje mee. Hannay speelt zenuwachtig met zijn sigaret. Beleefd dwingend werkt de professor zijn gasten de kamer uit. ‘There’s no hurry, my dear, but if you must go…’ Dan doet hij de deur op slot.

O, vertrouw nooit een professor zonder pink.

De spionerende professor biedt Richard Hannay een eenvoudige uitweg: hij wil dat de zakenman zelfmoord pleegt. ‘Supposing I left you alone with this revolver. Tomorrow’s newspapers would be able to announce that the murderer had taken his own life.’ Hannay slikt. En op dit ijskoude moment in de film veroorlooft Hitchcock zich een grapje: de vrouw van de professor – dea ex machina – komt de kamer binnen. ‘I thought we were going to lunch directly, dear. We’ve all been waiting. Will Hannay be staying?’ ‘I don’t think so, dear.’

De professor schiet. Hannay gaat tegen de vlakte. Maar het boek zal zijn redding zijn. Cigar cases, yes, but I’ve never seen it happen to a hymn book before, except on the movies.

Not from Amazon

Lewis en Hathaway onderzoeken net de woning van een vermoorde professor als de deurbel gaat. Er staat zwaar beveiligd transport op de stoep. Een soort ME-er biedt een kogelvrije koffer aan. Lewis: ‘I take it that is not from Amazon.’

In de koffer zit lot 92 van veilinghuis Gracey: een origineel werkmanuscript van The Hunting of the Snark, geannoteerd door Lewis Carroll. Hathaway legt zijn intellectueel uitgedaagde baas uit waar Carrolls beroemde boek over gaat. Tien man op zoek naar een Snark – maar niemand die weet wat een Snark is. Lewis: ‘Nobody knows what they’re looking for. Sounds familiar.’ De inspecteur is hogelijk verbaasd wanneer de vermoorde professor ook nog eens tien exemplaren van hetzelfde boek in de kast heeft staan.

Deze aflevering van de detective Lewis heet The soul of genius. Een film of tv-serie met een bibliofiel randje wordt door de makers vaker geassocieerd met het geniale. Het vermeende genie legt overigens zelf vaak het loodje.

Boekenliefde of boekenhaat is zelden een motief. Ook in deze detective wordt de moord ingegeven door gevoelens van mens tot mens. Afgunst, gekte, liefde. De professor is, ergens halverwege het jagen op de Snark, zijn verstand verloren. Zijn broer heeft altijd al een hekel aan hem gehad.

Lewis en Hathaway gaan verhaal halen bij het veilinghuis waar de professor voor twee ton het manuscript heeft gekocht. Meneer Gracey onthult dat er een ‘bidding war’ ontstond, toen het manuscript onder de hamer kwam.

(Geen beste veilinghouder, die Gracey. Hij schendt de ongeschreven regel dat schriftelijke bieders op een kavel anoniem blijven, hij laat zijn voorraad oppeuzelen door muizen en hij beschrijft zijn handelswaar met de Franse slag. Ik zou het zwaar bevochten werkmanuscript van Carroll namelijk omschrijven als een drukproef met correcties van de auteur. Technically speaking.)

Aan het slot van deze vermakelijke episode, met in bijna elk shot wel een stapel boeken, belandden de slechteriken gewoon in de nor. Voor de volledigheid: de belangrijke aanwijzing wordt gevonden in een essaybundel van Ralph Waldo Emerson. In de marge van dit boek schreef het dode genie ook de quote van Mozart: Love, love, love, that is the soul of genius.