De w in lauw

Tekstonderzoeker Fabian Stolk is iets moois op het spoor. De gebonden uitgave van de eerste druk van Tempel en kruis wijkt qua typografie en druk flink af van de ingenaaide uitgave van de eerste druk, ontdekte hij. Hij geeft een spannende opsomming van verschillen: ‘een vervormde i in afscheid‘, ‘beschadiging van de w in lauw‘, ‘ferme zetfout: verkracht (i.p.v. veerkracht)’.

Stolk kan het etiket ‘echte eerste druk’ pas op de gebonden uitgave plakken als hij zoveel mogelijk exemplaren onder ogen heeft gehad. Liefst de hele oplage, natuurlijk. Bezitters van de gebonden uitgave van Marsmans laatste bundel kunnen hun exemplaren op zicht zenden.

Sprankeltjes

Ik ken een masochistische bibliofiel. ’s Avonds bladert hij in oude catalogi van beroemde veilingen en legendarische collecties bij antiquariaten. Hij bijt af en toe op zijn vuist, slaakt een zacht gilletje, maar bladert door, door, door. Al die schitterende boeken voor zo weinig geld! Had ik maar geboden! Was ik maar 20 jaar eerder geboren!

Het heeft ook wel iets.

Van 22 september tot 11 oktober 1930 organiseerde de Utrechtse boekhandel Kemink & Zoon een grote tentoonstelling, getiteld ‘De Nederlandsche Dichtkunst na 1914’. Ter gelegenheid van de expositie drukte men een sjieke catalogus, die volgens C.H.E. Breijer blijvende waarde zou behouden dankzij de ‘systematische indeeling’ van verschillende richtingen in de poëzie en nieuw werk van ‘twee onzer jongere dichters’ (de gedichten ‘Corridas’ van Slauerhoff en ‘De Waldhoorn’ van Theun de Vries).

Het overzichtswerkje illustreert fijntjes hoe populair sommige dichters waren anno 1930. Of: hoe impopulair andere. Greshoff, altijd gezien als een veelgelezen dichter, is vertegenwoordigd met 13 titels, waarvan er 11 nog volop leverbaar zijn, indien gewenst gedrukt op Hollands papier. J.A. Dèr Mouw, wiens Brahmannen al in 1919-1920 waren verschenen, lag ook nog op de planken. Jacob Israël de Haans dichtbundels, ook Liederen uit 1917, waren nog gewoon nieuw te krijgen. Willem de Mérode? Al zijn werk vanaf 1915 leverbaar – een gebonden Lichtstreep kostte liefst 10 gulden. Zelfs Paddestoelen van Ton Ven was te koop voor f 1,25.

Sprankeltjes van H. Keve daarentegen was bij het verschijnen van deze catalogus alweer ‘uitverkocht’. Marsman? Helemaal op.

Tussen de bekende namen staan er schrikbarend veel die het niet gehaald hebben. Eendagsvliegen aan een kleefstrip. Artistiek Bureau geeft ze een laatste line-up.

Mies Kieviets
A.M.J.I. Binnewiertz
Poverella
Zuster Theresia
Martialis Vreeswijk
Elsje Bording
Ela Frowein Gratama
Nan Küthe
Piet Pijl
Ada Bomli
Wiebrandus Haanstra
Ellen Parqui

K 093 C 067

Het doorzoeken van de collecties vergt wat experiment, maar indrukwekkend is het wel: Museum Meermanno heeft de inventaris online gezet. Men kan neuzen in 11.000 archieven en archivalia van letterontwerpers, boekverzorgers en uitgeverijen, boekkunst en typografie, 10.000 brieven en 330.000 ex libris.

Wie ‘A. Marja’ opgeeft in het zoekvenster ziet Meermanno’s kleine maar fraaie verzameling boeken en drukwerken van deze dichter. Uniek aan de catalogus van Meermanno is het veld Provenance. Ik ken geen andere bibliotheek die de herkomst van een boek expliciet weergeeft. Meermanno’s exemplaar van de bundel Eenvoudig schilderij (1939) is afkomstig van de dichter H. Marsman. Signatuur K 093 C 067.