Hymn book

Drie films van Alfred Hitchcock achter elkaar: een middag van moedwil en misverstand. In The Lady Vanishes uit 1938 verdwijnt een oud dametje aan boord van een trein, passagiers en bedienden zitten in het complot, maar de knappe Miss Iris Henderson zal het mysterie ontrafelen.

Vertrouw nooit een non op hoge hakken.

In The 39 Steps uit 1935 wordt de onschuldige, goedgeklede zakenman Richard Hannay verdacht van moord op een spionne. Achtervolgd door de politie duikt hij een nacht onder bij een boerenpaar. De boer gelooft niet in de onschuld van Hannay, maar de boerin helpt hem ontsnappen via de achterdeur. Zij geeft hem de donkere overjas van haar echtgenoot, zodat Hannay in de duisternis kan verdwijnen.

De onschuldige zakenman wendt zich tot het laatste contact van de spionne: een gerespecteerde professor, die toevallig net de verjaardag van zijn dochter viert. Een heel huis vol. De plaatselijke sheriff drinkt ook een glaasje mee. Hannay speelt zenuwachtig met zijn sigaret. Beleefd dwingend werkt de professor zijn gasten de kamer uit. ‘There’s no hurry, my dear, but if you must go…’ Dan doet hij de deur op slot.

O, vertrouw nooit een professor zonder pink.

De spionerende professor biedt Richard Hannay een eenvoudige uitweg: hij wil dat de zakenman zelfmoord pleegt. ‘Supposing I left you alone with this revolver. Tomorrow’s newspapers would be able to announce that the murderer had taken his own life.’ Hannay slikt. En op dit ijskoude moment in de film veroorlooft Hitchcock zich een grapje: de vrouw van de professor – dea ex machina – komt de kamer binnen. ‘I thought we were going to lunch directly, dear. We’ve all been waiting. Will Hannay be staying?’ ‘I don’t think so, dear.’

De professor schiet. Hannay gaat tegen de vlakte. Maar het boek zal zijn redding zijn. Cigar cases, yes, but I’ve never seen it happen to a hymn book before, except on the movies.

Donkere kamer

Zomaar een dag in het antiquariaat. Boeken beschrijven, omslagen scannen, boeken prijzen, nieuwsbrief maken, nieuwsbrief versturen, post beantwoorden, bedankt voor uw bestelling, volgende keer beter. En tussen de bedrijven door liep ik met een zoeklijst langs de kasten. Een Hermans-verzamelaar zocht De donkere kamer van Damocles in vertaling. Hij verlangde een exemplaar van Mörkrummet. Översättning av Brita Dahlman. Ik moest nee verkopen: de Zweedse vertaling uit 1962 was niet voorradig. (Wel: Dark Room en Dunkelkammer.)

(2), (4), (5), (10), (13), (14), (15), (16), (19), 27, 28, 29, 30, 31, 32, 37, 41, 44, 45, 54, 56, 57, 58, 59, 61, 66, 67, 72, 73, 74, 76, 78, 79, 107, 114, 115, 120, 122, 130, 131, 132, 133, 134, 135, 137, 138, 142, 144, 145, 147, 148, 149, 150, 152, 153, 154, 155, 172, 173, 190, 193, 196, 197, 199, 200, 204, 206, 207, 242, 247, 248 en 283.

Dit zijn de nummers van de pagina’s waarop, in de verse IKEA-catalogus voor 2013, boeken of tijdschriften staan afgebeeld. Het moeten er bij elkaar honderden zijn. Naast fruitschaal SKÖR, op het laagpolige vloerkleed PERSISK BELUTCH, liggen drie dikke pillen, ter ondersteuning van een glas water of whisky. Op het bureau GALANT liggen vier opengeslagen boeken gebroederlijk bovenop elkaar. Achter de driezitsbank KARLSTAD staan dubbele rijen van honderden. Zelfs in keuken FAKTUM staat een bescheiden boekenkast met inhoud.

Ik ontwaar niet alleen de kartonnen dummy’s waar ik in het filiaal Groningen altijd vergeefs in blader. Ik zie in al die – niet zo donkere – modelkamers van IKEA echte boeken, met papieren omslagen, onafgesneden bladen, kromgelezen ruggen, vergulde rugbelettering. Maar geen Mörkrummet.

Dieven

Deze zaak zal de boeken in gaan als de meest ongelooflijke diefstal van het decennium. En bijna dagelijks komen er nieuwe feiten boven tafel over de meer dan 1500 verdwenen boeken uit de Biblioteca dei Girolamini. Het begon in april met een ingezonden artikel in de krant Il fatto, waarin een bezoeker van de oudste bibliotheek van Napels zijn zorgen uitte over de puinhopen: kostbare boeken in slordige stapels op de vloer, lege colablikjes op de antieke werktafels. Omwonenden verbaasden zich over de zwaarbeladen auto’s die ’s avonds het terrein van de bibliotheek verlieten. Massimo Marino De Caro en Sandro Marsano, directeur respectievelijk curator van de bibliotheek, werden in mei gearresteerd op verdenking van diefstal en verduistering. Zo’n duizend boeken werden gevonden in een opslag in Verona. Duizenden boeken worden nog vermist. Niemand weet precies hoeveel en wat.

De geschiedenis is even gruwelijk als fascinerend. The New York Times weet meer over de affaire. Boekendiefstalspecialist Travis McDade beschrijft de valkuilen van een inside job. De ILAB houdt online een persmap bij. En de Italiaanse Alberto Stegeman ging met een verborgen camera verhaal halen bij de betrokkenen, op de dag dat het nieuws naar buiten kwam.

Dieven zijn er in soorten en maten. In Engeland, dat mooie Engeland, heeft een bond voor advocaten besloten een collectie belangrijke boeken en manuscripten op te breken. Het gaat om topstukken uit The Mendham Collection, eigendom van The Law Society, die sinds 1984 beheerd wordt door de Canterbury Cathedral Library. Sotheby’s is zelfs al langs geweest. De reportage van de BBC eindigt met lege planken. Met de bedoelde verkoop negeert de advocatenclub de negentiende-eeuwse afspraak dat de collectie als geheel intact blijft. Die solicitors zullen de boel juridisch wel dicht getimmerd hebben. Professoren en televisiepresentatoren zijn boos. Zullen we het tij keren?